Inductie, keramisch of gas: Waar ga je op koken?

Bij de keuze voor het koken op inductie, keramisch of ouderwets op gas spelen slechts enkele factoren een rol: kosten, gemak in gebruik en veiligheid en hygiëne. Er heerst echter veel onduidelijkheid over de voor- en nadelen van koken op de verschillende warmtebronnen. De reden dat er zoveel misverstanden bestaan over de verschillende warmtebronnen is dat er veel onjuistheden worden geschreven over de verschillende vormen van koken. In deze column is te lezen dat een inductiekookplaat heel snel afkoelt en dat koken op gas efficiënt is omdat de warmte heel goed instelbaar is. Het eerste is irrelevant: de kookplaat wordt bij inductiekoken amper warm, doordat de pan en niet de plaat wordt verwarmd.
Koken op gas is juist de minst efficiënte vorm van koken doordat veel warmte verloren gaat. Lees hieronder de voor- en nadelen van de verschillende warmtebronnen en besluit zelf waarop je wilt koken.

Koken op gas: voordelen en nadelen

Bij het koken op gas zijn de kosten van aanschaf vaak lager dan bij keramisch of inductie: de meeste huishoudens hebben een gasaansluiting en gasfornuizen of gaskookplaten hoeven niet duur te zijn. Alle pannen werken op gas en gas is in verbruik vaak (nog) niet duurder dan elektriciteit. Gas is goedkoop bij aanvang: je hoeft niets aan te laten leggen en de pannen zijn goedkoop en als je al wat hebt kan je dat gewoon blijven gebruiken. Echter is koken op gas wel duurder dan koken op inductie omdat er energie verspild wordt in de vorm van warmte die naast de pan verdwijnt, het rendement van de energie die gebruikt wordt voor koken op gas licht rond de 50%, dat betekent dat bij koken op gas ~50% van de energie niet gebruikt wordt voor het verwarmen van de pan en daarmee het eten. Daarnaast is de prijs van gas gekoppeld aan die van olie en daarmee onderhevig aan prijsschommelingen: je weet niet wat er in de toekomst betaald zal moeten worden voor gas. Elektriciteit wordt tegenwoordig in grote hoeveelheden opgewekt middels wind- en zonne-energie en is daarmee mogelijk toekomstbestendiger dan gas, een grondstof die schaarser wordt. Doordat een deel van de warmte langs de pan verdwijnt duurt koken op gas ook langer dan op een inductie- of keramische kookplaat, met andere woorden: het duurt langer om een liter water te koken op gas dan op een inductiekookplaat. Een ander nadeel van koken op gas is dat gaskookplaten over het algemeen lastig schoon te houden zijn, met alle kronkels en uitstekende delen zijn vooral de roosters van een gaskookplaat of gasfornuis een echt karwei om schoon te maken. De vele hoeken en kieren maken de gaskookplaat of gasfornuis minder hygiënisch dan een volledig vlakke inductie- of keramische kookplaat. Doordat vooral de gaspitten en roosters van een gasfornuis lang heet blijven en je bij het koken op een gasfornuis kans hebt op vlam in de pan is koken op gas niet de meest veilige manier van koken. Koken op gas is vaak in eerste instantie de meest eenvoudige en goedkope keuze, echter is het op de lange termijn duurder en minder zuinig, meer werk met schoonmaken en kan het gevaarlijker zijn.

Keramisch koken: voordelen en nadelen

Bij keramisch koken wordt de pan verwarmt door een warme keramische plaat. Deze plaat wordt weer verwarmd door metalen spiralen die middels elektriciteit worden verwarmd. Keramisch koken is de duurste van de drie vormen van koken: er moeten vaak aparte groepen in de meterkast worden geplaatst en ook leidingen en (Perilex-)stopcontacten wordengemaakt in de keuken voor de keramische kookplaat, deze moet namelijk een aparte groep hebben omdat veel stroom wordt gebruikt bij het koken op een keramische kookplaat. Daarnaast komen de kosten voor aanschaf van de keramische kookplaat en de pannen, want het is van belang dat de pannen voor koken op een keramische kookplaat zo vlak en glad mogelijk zijn. Pannen die eerder op een gasfornuis zijn gebruikt zijn vervormd doordat een gasvlam niet overal een gelijke temperatuur heeft en is daardoor niet goed bruikbaar op een keramische kookplaat. Er kan met ‘oude pannen’ nog meer energie in de vorm van warmte verloren gaan aangezien bij het koken op een keramische kookplaat de plaat wordt verwarmd en deze plaat moet de warmte dan doorgeven aan de bodem van de pan, is deze niet volledig vlak dan is de warmtegeleiding niet optimaal en zal het langer duren voordat de pan op de gewenste temperatuur is en meer energie kosten. Het rendement van de energie bij het koken op een keramische kookplaat ligt rond de 60%, dat wil zeggen dat 60% van de energie die de kookplaat verbruikt gebruikt wordt om de pan te verwarmen. Er is ook sprake van verlies van energie ná het koken omdat de keramische kookplaat warm blijft, deze energie gaat verloren, net als bij koken op gas. Keramisch koken heeft dus een gedeelte van de nadelen van koken op gas, echter wel het voordeel dat deze eenvoudig schoon te maken is: de keramische plaat heeft een glad oppervlak en is daardoor met een doekje eenvoudig af te nemen. Je moet wel wachten tot de keramische kookplaat goed is afgekoeld anders kan je je flink branden aan de hete kookplaat. Keramisch koken is dan ook niet de meest veilige vorm van koken maar wel veiliger dan koken op gas omdat de vlam in de pan krijgen niet mogelijk is en er meer hygiënisch kan worden gekookt doordat de plaat eenvoudig schoon te maken is en er geen kieren, bochten en gaten zijn waar vuil zich kan ophopen.

Inductie koken: voordelen en nadelen

Het grote voordeel van koken op een inductie kookplaat is dat er weinig energie verloren gaat bij het koken: de bodem van de pan wordt verhit en niet de plaat waar de pannen op staan. Alle energie gaat naar het verwarmen van de pan en niet, zoals bij gas, gedeeltelijk langs de pan of bij een keramische kookplaat naar het verwarmen van de plaat. De energie die gebruikt wordt bij het koken op inductie heeft een rendement van ongeveer 80-90%, afhankelijk van de kwaliteit van de pannen, dat betekent dat slechts 10-20% van de energie verloren gaat, dit is een enorm verschil met koken op gas waar 40-50% van de verbruikte energie verloren gaat. Zodra de pan van de inductie kookplaat wordt afgehaald is de plaat afgekoeld en zo gaat er geen energie verloren zoals de energie die bij een keramische kookplaat in de plaat zit in de vorm van warmte. Ook is het inductie kooktoestel na gebruik direct snel en eenvoudig schoon te maken omdat het een vlak glazen oppervlak heeft net als een keramische kookplaat en niet, zoals bij een gasfornuis, gaten, hoeken en kieren. De nadelen van koken op inductie zijn dat er net als bij keramisch koken een aparte elektriciteitsgroep aangelegd moet worden in de meterkast voor de keuken omdat de inductie kookplaat een eigen groep nodig heeft om veilig te kunnen werken: er wordt bij het koken op inductie veel energie gebruikt in de vorm van elektriciteit. Hiervoor moet in de keuken vaak een zogenaamde Perilex-aansluiting worden gemonteerd. Een ander nadeel van koken op inductie is dat er soms nieuwe pannen nodig zijn, de pannen moeten geschikt zijn voor koken op inductie, zonder deze pannen zal het inductie kooktoestel simpelweg niet werken. En net zoals bij koken op gas en keramisch koken geldt ook bij inductiekoken: hoe beter de kwaliteit van de pannen hoe hoger het rendement van het kooktoestel, dus hoe zuiniger je kookt. Een goede pan verdient zichzelf dus terug, zo is een goede gietijzeren pan niet alleen erg prettig om mee te koken maar gietijzer is bovendien zeer geschikt voor koken op inductie: een goede gietijzeren pan vergroot het rendement van de inductiekookplaat. De eerste investering voor koken op inductie bestaat dus uit een extra elektriciteitsgroep in de meterkast (wat een investering is in de woning), een inductiekookplaat en nieuwe pannen en is dus groter dan bij gas of keramisch koken (de inductiekookplaat is duurder dan een gaskookplaat of keramische kookplaat, hoewel de prijzen van inductie kookplaten sterk dalen). Uiteindelijk zijn de besparingen op gebied van energie en tijd van koken en schoonmaken groot: alle energie die wordt gebruikt gaat naar de verwarming van de pan en het eten en daardoor gaat geen energie en tijd verloren. Daar komt bij dat je bij inductiekoken geen risico hebt van vlam in de pan en is de kans dat je je brandt aan een inductiekookplaat minimaal omdat niet de plaat maar de pan wordt verhit (in tegenstelling tot koken op een keramische kookplaat), dit maakt inductiekoken de meest veilige, snelle, efficiënte en hygiënische manier van koken en op de lange termijn ook de meest voordelige. De keuze voor pannen is ook geen enkele reden om niet te kiezen voor inductiekoken: er zijn inmiddels zeer veel pannen die geschikt zijn voor het koken op inductie, waaronderpannensets, grillpannen en braadpannen.

De verschillen tussen koken op gas, inductie en keramisch naast elkaar

Gas Keramisch Inductie
Aanschafprijs Laag Gemiddeld Gemiddeld
Nieuwe pannen nodig Nee Ja Aan te raden
Efficiency gebruik (zuinig) 50-60% 50-60% 80-90%
Snelheid koken Gemiddeld Gemiddeld Hoog
Hygiëne Gemiddeld Hoog Hoog
Temperatuur controle Gemiddeld Laag Hoog
Veiligheid Laag Gemiddeld Hoog
Onderhoud Lastig Eenvoudig Eenvoudig